Η Ανατολική Αττική φιλοξενεί ορισμένες από τις σημαντικότερες υποδομές της χώρας: το Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών, το λιμάνι της Ραφήνας και βασικούς αυτοκινητόδρομους που συνδέουν την πρωτεύουσα με ολόκληρη την Αττική. Παρ’ όλα αυτά, οι τοπικές κοινωνίες βιώνουν τις συνέπειες αυτής της συγκέντρωσης υποδομών χωρίς να απολαμβάνουν τα αντίστοιχα οφέλη.
Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί ένα «χωρικό παράδοξο»: μια περιοχή στρατηγικής σημασίας για την οικονομία και τις μεταφορές της χώρας που ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πιέσεις στην ποιότητα ζωής και στο περιβάλλον.
Οι κάτοικοι δεν αντιδρούν στην πρόοδο, αλλά στην υποβάθμιση της καθημερινότητάς τους και στην αίσθηση ότι η ανάπτυξη σχεδιάστηκε χωρίς τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Αν θέλουμε να μιλήσουμε για βιώσιμη ανάπτυξη, οφείλουμε να δούμε την Ανατολική Αττική όχι ως τον «πίσω κήπο» της πρωτεύουσας, αλλά ως έναν αυτόνομο τόπο με δική του ταυτότητα.
Για να μετατραπεί η σημερινή πίεση σε ευκαιρία ανανέωσης απαιτείται μια νέα προσέγγιση στον σχεδιασμό της περιοχής, βασισμένη σε τρεις άξονες: την αξιοποίηση της κυκλικής οικονομίας, τη δημιουργία νέων ποιοτικών κινήτρων κατοίκησης και την ανάδειξη της τοπικής ταυτότητας των περιοχών.
Σπάτα: Κυκλική οικονομία και αγροτικές–αστικές γειτονιές
Η οικιστική ανάπτυξη στα Σπάτα συνδέθηκε σε μεγάλο βαθμό με τη στέγαση εργαζομένων του αεροδρομίου. Σήμερα όμως η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτεί νέα κίνητρα κατοίκησης.
Βρισκόμενα στην καρδιά των Μεσογείων, τα Σπάτα μπορούν να εξελιχθούν σε μοντέλο αγροτικών–αστικών γειτονιών (agri-hoods), όπου η κατοικία συνυπάρχει με την τοπική αγροτική παραγωγή.
Νέοι επαγγελματίες και οικογένειες μπορούν να επιλέξουν την περιοχή για την εγγύτητα στη φύση και το μεσογειακό τοπίο, απολαμβάνοντας ποιότητα ζωής που η κεντρική Αθήνα δυσκολεύεται να προσφέρει.
Οι ενεργειακές ανάγκες του αεροδρομίου και των εμπορευματικών κέντρων μπορούν επίσης να αποτελέσουν τη βάση για ένα οικολογικό–βιομηχανικό πάρκο, όπου ενέργεια και πόροι αξιοποιούνται αποδοτικότερα.
Η νομοθεσία για τις Ενεργειακές Κοινότητες επιτρέπει η ηλιακή ενέργεια από μεγάλες εγκαταστάσεις να διοχετεύεται στους κατοίκους, ενώ η αξιοποίηση ομβρίων υδάτων μπορεί να στηρίξει τους τοπικούς αμπελώνες και τον πρωτογενή τομέα.
Ραφήνα: Ταυτότητα πόλης και βιώσιμη κινητικότητα
Η Ραφήνα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως διαμετακομιστικός κόμβος προς τις Κυκλάδες. Η προσφυγική κληρονομιά της Τρίγλιας, το φυσικό τοπίο και σημεία όπως ο λόφος του Οχυρού και η παραλία των Μαρίκων συνθέτουν μια ιδιαίτερη ταυτότητα.
Το λιμάνι οφείλει να ενσωματωθεί στην κλίμακα της πόλης και να λειτουργήσει ισορροπητικά για την τοπική κοινωνία. Ο φόβος για κυκλοφοριακή ασφυξία μπορεί να αντιμετωπιστεί με πιο τολμηρές λύσεις.
Μια τέτοια λύση είναι η δημιουργία Λιμένα Μηδενικών Εκπομπών, όπου τα πλοία θα ηλεκτροδοτούνται από την ξηρά (cold ironing), μειώνοντας σημαντικά ρύπους και θόρυβο.
Παράλληλα, η προοπτική σύνδεσης με τον Προαστιακό Σιδηρόδρομο μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από το ιδιωτικό αυτοκίνητο και να απελευθερώσει δημόσιο χώρο στο κέντρο της πόλης.
Αρτέμιδα: Το παραλιακό μέτωπο της Ανατολικής Αττικής
Η Αρτέμιδα αποτελεί διαχρονικά περιοχή θερινής κατοικίας, αλλά φέρει και τις συνέπειες της άναρχης δόμησης προηγούμενων δεκαετιών. Σήμερα η ανάγκη για περιβαλλοντική και πολεοδομική εξυγίανση είναι μεγαλύτερη από ποτέ.
Τα απαραίτητα αντιπλημμυρικά έργα προσφέρουν την ευκαιρία εφαρμογής Λύσεων Βασισμένων στη Φύση (Nature-Based Solutions), δηλαδή παρεμβάσεων που αξιοποιούν τα φυσικά οικοσυστήματα αντί για βαριές κατασκευές από σκυρόδεμα.
Τα ρέματα μπορούν να μετατραπούν σε φυσικούς διαδρόμους πρασίνου και χώρους αναψυχής, ενισχύοντας την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Η γειτνίαση με τον υγρότοπο της Βραυρώνας δημιουργεί επίσης προοπτικές για ήπιο οικοτουρισμό και δραστηριότητες στη φύση.
Η Αχίλλειος Πτέρνα: Το οδικό δίκτυο
Καμία από τις παραπάνω προοπτικές δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς την επίλυση ενός βασικού προβλήματος: της αντίφασης ανάμεσα σε σύγχρονους αυτοκινητοδρόμους και ένα τοπικό οδικό δίκτυο που συχνά παραμένει ανεπαρκές.
Η επιβάρυνση από υπερτοπικές μετακινήσεις προς το λιμάνι και το αεροδρόμιο υποβαθμίζει την καθημερινότητα των κατοίκων.
Απαιτείται ιεράρχηση του οδικού δικτύου και δημιουργία παρακάμψεων ώστε η βαριά κυκλοφορία να απομακρύνεται από τους αστικούς ιστούς.
Παράλληλα, βασικές αρτηρίες όπως η Λεωφόρος Μαραθώνος πρέπει να επανασχεδιαστούν με λογική ήπιας κυκλοφορίας, με ασφαλέστερους δρόμους για πεζούς και ποδηλάτες.
Ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο
Καμία στρατηγική ανάπτυξης δεν μπορεί να πετύχει αν επιβληθεί από τα πάνω. Οι πιο επιτυχημένες παρεμβάσεις βασίζονται στη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Η δημιουργία Τοπικών Συμβουλίων Στρατηγικού Σχεδιασμού, με συμμετοχή δήμων, επιστημονικών φορέων και πολιτών, θα μπορούσε να αποτελέσει εργαλείο συνδιαμόρφωσης των μεγάλων παρεμβάσεων.
Μόνο έτσι η Ανατολική Αττική μπορεί να πάψει να αντιμετωπίζεται ως «χώρος διέλευσης» και να εξελιχθεί σε έναν ολοκληρωμένο και βιώσιμο τόπο ζωής και ανάπτυξης.
Γράφει ο Ηλίας Θεοδωρόπουλος
Οικονομολόγος – Περιφερειολόγος
Υποψήφιος Διδάκτωρ ΕΜΠ
Ερευνητής Χωρικού Σχεδιασμού & Διαχείρισης Μεγάλων Έργων
Πηγή: Περιοδικό AktiNews
