Είμαστε μια ηλιόλουστη χώρα και γι αυτό μάς αγαπούν οι κάτοικοι της κεντρικής και της Βόρειας Ευρώπης. Όμως ο ήλιος ενέχει κινδύνους, για τους οποίους δεν είμαστε επαρκώς ενημερωμένοι, ενώ κάνουμε σημαντικά λάθη και με τα αντηλιακά, όπως εξηγεί ο Σωτήρης Θεοχάρης, Πρόεδρος της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας (ΕΔΑΕ).
Ως λαός οι Έλληνες χρησιμοποιούν αντηλιακό στην παραλία και στην πόλη; Υπάρχει διαφορά στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τον ήλιο, μήπως τον υπολογίζουν λιγότερο κατά την έκθεση στην πόλη;
Η εμπειρία δείχνει ότι οι Έλληνες έχουν συνδέσει το αντηλιακό κυρίως με την παραλία, τις καλοκαιρινές διακοπές και την έντονη ηλιοφάνεια. Αντίθετα, η καθημερινή φωτοπροστασία στην πόλη δεν αποτελεί ακόμη σταθερή συνήθεια για μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Φαίνεται να υπάρχει μια σημαντική διαφορά στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η έκθεση στον ήλιο. Στην παραλία οι περισσότεροι αναγνωρίζουν τον κίνδυνο του ηλιακού εγκαύματος και χρησιμοποιούν αντηλιακό, έστω και αν δεν το ανανεώνουν πάντα όσο συχνά απαιτείται. Στο αστικό περιβάλλον όμως, πολλοί θεωρούν λανθασμένα ότι η έκθεση είναι περιορισμένη και συνεπώς δεν χρειάζεται προστασία.
Η καθημερινή έκθεση στον ήλιο κατά τη μετακίνηση, την εργασία, το περπάτημα, την σωματική άσκηση ή την παραμονή σε εξωτερικούς χώρους συσσωρεύεται με την πάροδο του χρόνου. Αυτή η χρόνια έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία συμβάλλει σημαντικά στη φωτογήρανση του δέρματος, στην εμφάνιση κηλίδων και ρυτίδων, αλλά και στην αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος. Η σύγχρονη προσέγγιση στη δερματολογία προτείνει καθημερινή χρήση αντηλιακής προστασίας, ιδιαίτερα στα εκτεθειμένα σημεία του σώματος, ανεξάρτητα από το αν κάποιος βρίσκεται στην παραλία ή στην πόλη.
Πόσο καλά γνωρίζουμε ως πολίτες τι προκαλεί το συνολικό εκθεσίωμα στο δέρμα και γενικότερα στον οργανισμό; Πως επηρεάζει αυτήν την συνολική έκθεσή μας η κλιματική αλλαγή;
Η έννοια του συνολικού εκθεσιώματος (exposome) αναφέρεται στο σύνολο των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και συμπεριφορικών παραγόντων στους οποίους εκτίθεται ένας άνθρωπος καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Περιλαμβάνει παράγοντες όπως η ηλιακή ακτινοβολία, η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι χημικές ουσίες, η διατροφή, το κάπνισμα, το άγχος και οι συνθήκες διαβίωσης.
Σε γενικές γραμμές, οι πολίτες γνωρίζουν αρκετά καλά ορισμένους μεμονωμένους κινδύνους, όπως τις βλαβερές συνέπειες της υπεριώδους ακτινοβολίας ή του καπνίσματος. Ωστόσο, η γνώση για τη συνδυαστική και αθροιστική επίδραση όλων αυτών των παραγόντων στον οργανισμό παραμένει περιορισμένη.
Το δέρμα, ως το μεγαλύτερο όργανο του σώματος και το πρώτο σημείο επαφής με το περιβάλλον, επηρεάζεται ιδιαίτερα από το εκθεσίωμα. Η χρόνια έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία, ατμοσφαιρικούς ρύπους και οξειδωτικό στρες μπορεί να οδηγήσει σε πρόωρη γήρανση του δέρματος, διαταραχές της χρωστικής, φλεγμονές και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του δέρματος.
Η κλιματική αλλαγή ενισχύει πολλούς από τους παράγοντες που συνθέτουν το εκθεσίωμα. Η αύξηση της θερμοκρασίας, τα συχνότερα κύματα καύσωνα, οι μεταβολές στην ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας, η επιδείνωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε ορισμένες περιοχές και η αυξημένη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων αυξάνουν την περιβαλλοντική επιβάρυνση του ανθρώπου. Για το δέρμα, αυτό μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερη έκθεση σε UV ακτινοβολία, αφυδάτωση, ερεθισμούς,έξαρση δερματολογικών παθήσεων – καρκινογένεση. Επομένως, η ενημέρωση των πολιτών για το εκθεσίωμα και τους τρόπους περιορισμού των επιβλαβών εκθέσεων αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Μια κατηγορία υψηλού κινδύνου για βλάβες από τον ήλιο είναι τα βρέφη, τα νήπια και τα παιδιά. Ως Έλληνες γονείς είμαστε συνεπείς στην προστασία τους ή μήπως εξαντλούμε την προσοχή μας στις πολύ τρυφερές ηλικίες και μετά δεν ασχολούμαστε πια;
Τα βρέφη, τα νήπια και τα παιδιά αποτελούν πράγματι μια ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα, καθώς το δέρμα τους είναι πιο ευαίσθητο στην υπεριώδη ακτινοβολία,παράγει λιγότερη μελανίνη και οι βλάβες που προκαλούνται σε μικρή ηλικία μπορούν να έχουν συνέπειες που εμφανίζονται πολλά χρόνια αργότερα. Γνωρίζουμε ότι ένα μόνο σοβαρό ηλιακό έγκαυμα στην παιδική ηλικία μπορεί να διπλασιάσει τον κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος στην ενήλικη.
Στην Ελλάδα παρατηρείται γενικά υψηλό επίπεδο ευαισθητοποίησης των γονέων όταν πρόκειται για βρέφη και μικρά παιδιά. Οι περισσότεροι γονείς φροντίζουν για τη χρήση αντηλιακού, καπέλου, προστατευτικού ρουχισμού και αποφυγής έκθεσης στις ώρες έντονης ηλιοφάνειας.
Ωστόσο, η εικόνα συχνά αλλάζει όσο το παιδί μεγαλώνει. Κατά τη σχολική ηλικία και ιδιαίτερα στην εφηβεία, η προστασία από τον ήλιο τείνει να γίνεται λιγότερο συστηματική. Από τη μία πλευρά, οι γονείς θεωρούν ότι το παιδί είναι πλέον πιο αυτόνομο και από την άλλη, οι ίδιοι οι έφηβοι συχνά δεν δίνουν προτεραιότητα στην αντηλιακή προστασία. Είτε επειδή δεν αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο είτε επειδή επιθυμούν να αποκτήσουν μαύρισμα για αισθητικούς λόγους.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η εφηβεία αποτελεί περίοδο αυξημένης έκθεσης στον ήλιο λόγω αθλητικών δραστηριοτήτων, θαλάσσιων σπορ, διακοπών και πολύωρης παραμονής σε εξωτερικούς χώρους. Παράλληλα, τα εγκαύματα σε αυτές τις ηλικίες δεν είναι λιγότερο επιβλαβή από εκείνα της πρώιμης παιδικής ηλικίας. Αντίθετα, κάθε επιπλέον ηλιακό έγκαυμα προσθέτει ένα ακόμη φορτίο στο συνολικό «ιστορικό» έκθεσης του δέρματος. Η πρόκληση σήμερα δεν είναι μόνο να προστατεύσουμε τα βρέφη και τα νήπια, αλλά να καλλιεργήσουμε στα παιδιά και στους εφήβους μια μόνιμη κουλτούρα φωτοπροστασίας
Το solarium είναι εξίσου καρκινογόνο με οποιαδήποτε άλλη έκθεση σε καρκινογόνο ουσία. Είμαστε γνώστες αυτής της κατάστασης ή μήπως κάποιοι κάνουν solarium θεωρώντας πως αυτό το μαύρισμα είναι γοητεία και προστασία από τον ήλιο;
Το Solarium και οι συσκευές τεχνητού μαυρίσματος ήταν μία αρκετά δημοφιλής συνήθεια, από τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Σήμερα πιστεύουμε ότι το solarium δεν αποτελεί μια «ασφαλή» εναλλακτική του φυσικού ήλιου.
Οι συσκευές τεχνητού μαυρίσματος εκπέμπουν υπεριώδη ακτινοβολία στο μη ορατό τμήμα του φάσματος (UVA 320-400nm) για πιο γρήγορο μαύρισμα. Γνωρίζουμε ότι η UVA ακτινοβολία προκαλεί πρόωρη γήρανση του δέρματος & Καρκινογένεση
Το Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών (ΚΕ.Π.ΚΑ) προειδοποιεί: Η χρήση solarium όχι μόνο δεν είναι ασφαλής αλλά «κρύβει» σημαντικούς κινδύνους για τον ανθρώπινο οργανισμό. Επιπλέον, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (Ε.Ε.Α.Ε.), ως ρυθμιστική αρχή για την προστασία του πληθυσμού από τις ακτινοβολίες επισημαίνει ότι το τεχνητό μαύρισμα:
Δεν είναι ασφαλέστερη επιλογή για μαύρισμα σε σχέση με τον ήλιο
Δεν προετοιμάζει το δέρμα για την ηλιοθεραπεία – Δεν προστατεύει από εγκαύματα (UVB 280-320nm)
Δεν αυξάνει τα επίπεδα της βιταμίνης D
Επιπροσθέτως, από τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) οι πηγές τεχνητού μαυρίσματος κατατάσσονται ως παράγοντες ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος ανάλογα με το κάπνισμα για τον καρκίνο του πνεύμονα. Μία ανάλυση 18 μελετών ανέφερε αύξηση κατά 29% του κινδύνου ανάπτυξης μελανώματος ιδιαίτερα σε χρήστες solarium πριν την ηλικία των 35 ετών. Πολλές χώρες έχουν απαγορεύσει την χρήση τους σε άτομα κάτω των 18 ετών.
Δυστυχώς, παρά τις προειδοποιήσεις από τους επίσημους Φορείς, υπάρχει μια μερίδα ατόμων που συνεχίζουν να επιλέγουν το τεχνητό μαύρισμα ως πιο ασφαλές από την ηλιοθεραπεία ή να θεωρούν τ ο τεχνητό μαύρισμα γοητεία ή προστασία από τον ήλιο . Οι χρήστες αυτοί, λοιπόν, θα πρέπει να φορούν κατάλληλα προστατευτικά γυαλιά καθ’ όλη τη διάρκεια της συνεδρίας, να αφαιρούν τα καλλυντικά από το σώμα τους, να μην χρησιμοποιούν ενισχυτικά μαυρίσματος ή άλλα παρόμοια προϊόντα, να αποφεύγουν την έκθεση στον ήλιο για τουλάχιστον 48 ώρες, μετά από κάθε συνεδρία.
Επιπλέον θα πρέπει οι συμπολίτες μας να γνωρίζουν ότι δεν συστήνεται το τεχνητό μαύρισμα σε άτομα με φωτότυπο τύπου Ι, πολλαπλούς ή δυσπλαστικούς σπίλους, ιστορικό σοβαρών ηλιακών εγκαυμάτων στην παιδική ηλικία, ιστορικό δερματικού καρκίνου,συγγενή πρώτου βαθμού με ιστορικό μελανώματος, ιστορικό φωτοευαισθησίας ή που λαμβάνουν φαρμακευτικές αγωγές που μπορεί να προκαλούν φωτοευαισθησία. Μια εξ αυτών είναι η αγωγή με ισοτρετινοϊνη για την ακμή, που είναι εξαιρετικά διαδεδομένη σε κορίτσια και αγόρια στην εφηβεία!
Για το σοβαρό ζήτημα του Solarium, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (Ε.Ε.Α.Ε) εξέδωσε τις ακόλουθες συστάσεις:Οι επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες τεχνητού μαυρίσματος οφείλουν να έχουν μηχανήματα σύμφωνα με τις προδιαγραφές για την εκπομπή ακτινοβολίας (0.3W/m2) της ΕΕ και να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις επιδράσεις & πιθανούς κινδύνους της διαδικασίας μαυρίσματος ( Warning Box ) σύμφωνα με τα διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα.
Έχουμε οποιαδήποτε μεταβολή στα στατιστικά των δερματικών καρκίνων, τόσο του βασικοκκυταρικού και ακανθοκυτταρικού καρκινώματος όσο και του μελανώματος; Απ’ όσο γνωρίζω το βασικοκκυταρικό και ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα δεν προσμετρώνται στα στατιστικά των ογκολογικών νοσημάτων γιατί είναι πάρα πολύ συχνά. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην πόλη και στην περιφέρεια; Γιατί κινδυνεύουν περισσότερο από αυτά οι αγρότες και οι ψαράδες; Ανήκουν οι οικοδόμοι και οι εργάτες τεχνικών έργων του δρόμου για παράδειγμα σε αυτήν την κατηγορία υψηλού κινδύνου;
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα μια αυξητική τάση των δερματικών καρκίνων, τόσο του μελανώματος όσο και των μη μελανωματικών καρκίνων του δέρματος, δηλαδή του βασικοκυτταρικού και του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος.Τα κεντρικά εθνικά μητρώα καρκίνου συλλέγουν δεδομένα για τους καρκίνους του δέρματος με υψηλή θνητότητα όπως το μελάνωμα.
Τα δεδομένα όμως για τα βασικοκυτταρικά και τα ακανθοκυτταρικά καρκινώματα, που αποτελούν τους πιο συνηθισμένους τύπους καρκίνου του δέρματος, δεν συλλέγονται συνήθως από τα κεντρικά μητρώα καρκίνου, επειδή αντιμετωπίζονται συνήθως επιτυχώς και σπανιότερα οδηγούν σε θάνατο. Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική τους συχνότητα πιθανότατα είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που αποτυπώνεται στις επίσημες στατιστικές. Μια εξέταση όμως των δεδομένων της Έρευνας Ιατρικών Δαπανών (Medical Expenditure Panel Survey Data,) υποδηλώνει ότι κάθε χρόνο, περίπου 6,1 εκατομμύρια ενήλικες υποβάλλονται σε θεραπεία για βασικοκυτταρικά και ακανθοκυτταρικάκαρκινώματα με κόστος περίπου 8,9 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως!
Όσον αφορά τη διαφορά μεταξύ πόλης και περιφέρειας, η εικόνα είναι σύνθετη. Οι κάτοικοι της υπαίθρου και οι επαγγελματίες που εργάζονται καθημερινά σε εξωτερικούς χώρους παρουσιάζουν γενικά υψηλότερα ποσοστά βασικοκυτταρικού και ακανθοκυτταρικού καρκινώματος, επειδή εκτίθενται επί χρόνια και για πολλές ώρες στον ήλιο. Αντίθετα, το μελάνωμα συχνά εμφανίζει υψηλότερα ποσοστά σε αστικούς πληθυσμούς και άτομα υψηλότερου κοινωνικοοικονομικού επιπέδου, πιθανώς λόγω διαλείπουσας αλλά έντονης έκθεσης στον ήλιο, όπως τα ηλιακά εγκαύματα κατά τις διακοπές και τα ταξίδια αναψυχής.
Οι αγρότες και οι ψαράδες θεωρούνται κλασικές ομάδες υψηλού κινδύνου επειδή εκτίθενται καθημερινά στην ηλιακή ακτινοβολία επί δεκαετίες. Στην περίπτωση των ψαράδων μάλιστα, η αντανάκλαση της υπεριώδους ακτινοβολίας από την επιφάνεια της θάλασσας αυξάνει ακόμη περισσότερο το συνολικό φορτίο έκθεσης.Στην ίδια κατηγορία υψηλού κινδύνου ανήκουν σαφώς και οι οικοδόμοι, οι εργαζόμενοι σε οδικά και τεχνικά έργα,οι ασφαλτοστρωτές, οι χειριστές μηχανημάτων εξωτερικού χώρου, και γενικότερα όλοι όσοι εργάζονται πολλές ώρες σε εξωτερικό περιβάλλον.
Το μήνυμα είναι ότι δεν κινδυνεύει μόνο όποιος «καίγεται» στην παραλία. Η χρόνια, καθημερινή έκθεση στον ήλιο λόγω επαγγέλματος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για βασικοκυτταρικό και ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα και εξηγεί γιατί οι εργαζόμενοι στην ύπαιθρο χρειάζονται ιδιαίτερη προστασία και τακτικό δερματολογικό έλεγχο.Προς αυτήν την κατεύθυνση γίνονται και οι εκστρατείες της ΕΔΑΕ με στόχο την ενημέρωση του κοινού για την σημασία της πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και έναρξης θεραπείας ώστε να έχουμε περισσότερα περιστατικά με ευνοϊκή πρόγνωση και φυσικά να περιοριστεί η θνητότητα και οι επιβαρυντικές και κοστοβόρες θεραπείες. Γεγονός που πρωτίστως θα ωφελήσει τους ασθενείς αλλά θα λειτουργήσει θετικά και ως προς την ελάφρυνση και μελλοντική βιωσιμότητα του Εθνικού μας Συστήματος Υγείας.
Από την εμπειρία σας ποια είναι τα σημαντικότερα λάθη που κάνουμε στον ήλιο με την χρήση του αντηλιακού. Για παράδειγμα το αφήνουμε μονίμως στο αυτοκίνητο να βράζει στους 50 βαθμούς το καλοκαίρι, το έχουμε στην τσάντα αλλά δεν το φοράμε, το βάζουμε αφού έχουμε κάτσει 2 ώρες στις παραλία, το φοράμε μία φορά το πρωί και δεν το ανανεώνουμε ποτέ;
Το αντιηλιακό είναι η ασπίδα προστασίας μας απέναντι στον ήλιο Εφαρμόζεται καθημερινά 365 ημέρες τον χρόνο .Το μεγαλύτερο λάθος ίσως συνοψίζεται σε μία φράση: «Έχω μαζί μου αντηλιακό, άρα είμαι προστατευμένος.»Η αποτελεσματικότητα του αντηλιακού δεν εξαρτάται από το αν βρίσκεται στην τσάντα της παραλίας, αλλά από το αν εφαρμόζεται έγκαιρα, σωστά και με συστηματική ανανέωση. Αυτό είναι που κάνει τη διαφορά ανάμεσα στην ονομαστική και στην πραγματική προστασία.
Τα συχνότερα λάθη που κάνουμε είναι τα εξής:
1. Το εφαρμόζουμε πολύ αργά: το αντηλιακό πρέπει να εφαρμόζεται 15-30 λεπτά πριν από την έκθεση, ώστε να δημιουργηθεί ένα ομοιόμορφο προστατευτικό φιλμ στο δέρμα.
2. Βάζουμε πολύ μικρότερη ποσότητα από την απαιτούμενη: Αυτό είναι ίσως το συχνότερο λάθος. Οι περισσότεροι χρησιμοποιούν περίπου το μισό ή και λιγότερο από την ποσότητα που απαιτείται για να επιτευχθεί ο δείκτης προστασίας (SPF) που αναγράφεται στη συσκευασία. Έτσι, ένα SPF 50 στην πράξη μπορεί να λειτουργεί σαν SPF 15 ή SPF 20.
3. Δεν το ανανεώνουμε: Η φράση «έβαλα το πρωί» ακούγεται πολύ συχνά. Χρειάζεται ανανέωση περίπου κάθε δύο ώρες κατά την παραμονή σε εξωτερικό χώρο και οπωσδήποτε μετά το κολύμπι ή την έντονη εφίδρωση.
4. Ξεχνάμε συγκεκριμένες περιοχές: Αυτιά, μύτη, βλέφαρα, χείλη, αυχένας, πέλματα, πίσω επιφάνεια των ποδιών και τριχωτό της κεφαλής σε άτομα με αραίωση μαλλιών είναι σημεία που συχνά παραμένουν απροστάτευτα και εμφανίζουν συχνά προκαρκινικές ή καρκινικές βλάβες.
5. Πιστεύουμε ότι το αντηλιακό μάς επιτρέπει να μένουμε στον ήλιο χωρίς περιορισμό: Το αντηλιακό δεν είναι «άδεια απεριόριστης έκθεσης»
6. Χρησιμοποιούμε παλιό ή κακοσυντηρημένο προϊόν: Η παρατεταμένη έκθεση του αντηλιακού σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, όπως σε ένα αυτοκίνητο που μπορεί να ξεπεράσει τους 50°C το καλοκαίρι, μπορεί να επηρεάσει τη σταθερότητα και την αποτελεσματικότητα των φίλτρων του. Αν το προϊόν έχει αλλάξει χρώμα, οσμή ή υφή, καλό είναι να αντικαθίσταται.
7. Δεν φοράμε αντηλιακό στην πόλη: Πολλοί θεωρούν ότι χρειάζεται μόνο στην παραλία. Όμως σημαντικό μέρος της συνολικής έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία προέρχεται από τις καθημερινές μετακινήσεις, την εργασία και τις εξωτερικές δραστηριότητες μέσα στην πόλη.
8. Σταματάμε να το χρησιμοποιούμε όταν έχει συννεφιά:Ένα σημαντικό ποσοστό της υπεριώδους ακτινοβολίας διαπερνά τα σύννεφα. Έτσι, μπορεί κανείς να υποστεί σημαντική έκθεση ακόμη και χωρίς να αισθάνεται έντονη ζέστη.
9. Θεωρούμε ότι το σκούρο δέρμα δεν χρειάζεται προστασία:Τα άτομα με πιο σκουρόχρωμο φωτότυπο έχουν μεν μεγαλύτερη φυσική προστασία, αλλά δεν είναι άτρωτα ούτε απέναντι στη φωτογήρανση ούτε απέναντι στους καρκίνους του δέρματος.
10. Θεωρούμε πώς είμαστε μεγάλο σε ηλικία το δέρμα μας έχει αποκτήσει ανθεκτικότητα, άρα δεν χρειαζόμαστε αντιηλιακό. Προφανώς αυτό είναι λάθος.
insider.gr
