Οι χαμηλές επιδόσεις στο σχολείο είναι από τις πιο συχνές ανησυχίες των γονιών, με τη σκέψη πολλών, τα τελευταία χρόνια, να πηγαίνει απευθείας στη δυσλεξία ή κάποια άλλη μαθησιακή δυσκολία. Όμως τα πράγματα δεν είναι πάντα ξεκάθαρα.
Σε αρκετές περιπτώσεις, τα συμπτώματα που μοιάζουν με μαθησιακή δυσκολία μπορεί να κρύβουν ένα απλούστερο και απολύτως αντιμετωπίσιμο ζήτημα: ένα πρόβλημα όρασης. Κι όμως, κάτι τόσο θεωρητικά “απλό” μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα ενός παιδιού να διαβάζει, να συγκεντρώνεται και να αποδίδει στο σχολείο.
Πώς μπορούν οι γονείς να ξεχωρίσουν τα συμπτώματα;
1. Σημάδια που ενδεχομένως σχετίζονται με προβλήματα όρασης
Πολλά παιδιά με ήπια προβλήματα όρασης φαίνονται αφηρημένα ή κουράζονται στο σχολείο κι αυτό όχι επειδή δεν καταλαβαίνουν, αλλά πολύ απλά γιατί καταβάλλουν διπλή προσπάθεια για να δουν καθαρά. Μάλιστα, όσο πιο μικρά σε ηλικία, τόσο πιο δύσκολο τους είναι να εκφράσουν τη δυσκολία αυτή.
Παρακολουθήστε, λοιπόν, το παιδί και κλείστε έναν πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο, όπως επισημαίνει και ο οφθαλμίατρος Μπεζάτης Θάνος, αν παρατηρήσετε κάτι από τα παρακάτω:
- Κρατά το βιβλίο πολύ κοντά ή πολύ μακριά από το πρόσωπό του.
- Παραπονιέται για πονοκεφάλους ή ζαλάδες μετά το σχολείο.
- Τρίβει συχνά τα μάτια του ή ανοιγοκλείνει έντονα τα βλέφαρα.
- Κουράζεται γρήγορα στο διάβασμα και ζητά συχνά διαλείμματα.
- Δυσκολεύεται να αντιγράψει από τον πίνακα, ενώ κατανοεί την ύλη
- Χάνει τη σειρά του στο κείμενο.
- Παρουσιάζει ξαφνική πτώση στην απόδοση, χωρίς άλλη εμφανή αλλαγή.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα σημάδια είναι κυρίως λειτουργικά: το παιδί προσπαθεί, αλλά τα μάτια του δεν συνεργάζονται όπως θα έπρεπε. Προτού επισκεφθείτε άλλους ειδικούς λοιπόν, ένας οφθαλμίατρος μπορεί να δώσει απαντήσεις και λύσεις.
2. Σημάδια που μπορεί να δείχνουν είτε θέμα όρασης είτε μαθησιακή δυσκολία
Υπάρχουν βέβαια και συμπτώματα που δεν “δείχνουν” ξεκάθαρα προς μία κατεύθυνση.
Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί όταν διαβάζει, αλλά να μην έχει κανένα πρόβλημα συγκέντρωσης σε άλλες δραστηριότητες, όπως το ποδόσφαιρο ή η χρήση οθονών – αυτό όμως μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικές αιτίες.
- Μπορεί να σημαίνει ότι το διάβασμα κουράζει τα μάτια του παιδιού.
- Μπορεί όμως και να δείχνει ότι η επεξεργασία του γραπτού λόγου το δυσκολεύει περισσότερο, οπότε και χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Συμπτώματα που εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία και χρειάζονται παρακολούθηση:
- Δυσκολία στη συγκέντρωση όταν διαβάζει, αλλά όχι σε άλλες δραστηριότητες
- Παραλείπει λέξεις ή γραμμές όταν διαβάζει δυνατά
- Διαβάζει αργά και με κόπο, αλλά κατανοεί καλύτερα όταν του διαβάζουν άλλοι
- Χάνει εύκολα το ενδιαφέρον του για το σχολικό διάβασμα
- Δείχνει εκνευρισμό ή άγχος γύρω από το διάβασμα
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αξιολόγηση πρέπει να είναι πιο σφαιρική. Ο έλεγχος όρασης είναι απαραίτητος, αλλά μπορεί να χρειαστεί και συνεργασία με άλλους ειδικούς, ώστε να αποκλειστεί ή να επιβεβαιωθεί κάποιο βαθύτερο αίτιο. Σε κάθε περίπτωση, “η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να επιφέρει σπουδαία αποτελέσματα στην αναπτυξιακή εξέλιξη του παιδιού”, αναφέρει το Χαμόγελο του Παιδιού.
3. Σημάδια που τείνουν περισσότερο προς μαθησιακή δυσκολία
Η δυσορθογραφία, όπως η επίμονη αντιστροφή γραμμάτων ή αριθμών (β και δ ή 6 και 9), ιδιαίτερα μετά τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, αποτελεί πιο ξεκάθαρο παράδειγμα μαθησιακής δυσκολίας και όχι προβλήματος όρασης.
Το ίδιο ισχύει όταν το παιδί αποφεύγει συστηματικά δραστηριότητες που απαιτούν οργάνωση γραπτού λόγου, όπως να γράψει έκθεση, κι αυτό γιατί δυσκολεύεται να επεξεργαστεί, να οργανώσει και να αποδώσει το γραπτό περιεχόμενο – όχι γιατί δεν βλέπει καθαρά.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή υποστήριξη μπορούν να κάνουν τεράστια διαφορά στη σχολική πορεία και στην ψυχολογία του παιδιού.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι δεν χρειάζεται βιασύνη ούτε βιαστικά συμπεράσματα. Πριν αποδοθούν οι δυσκολίες ενός παιδιού αποκλειστικά σε μαθησιακή δυσκολία, είναι απαραίτητο να αποκλειστεί ένα πιθανό πρόβλημα όρασης.
Ένας απλός και ολοκληρωμένος οφθαλμολογικός έλεγχος μπορεί να λύσει απορίες που ταλαιπωρούν το παιδί και την οικογένεια για μήνες ή και χρόνια.
Η σωστή σειρά αξιολόγησης, με συνεργασία γονιών, εκπαιδευτικών, οφθαλμιάτρου και ειδικών μάθησης, προστατεύει το παιδί από άδικες ταμπέλες και του δίνει την υποστήριξη που πραγματικά χρειάζεται.
