Ένα νέο μνημόνιο συνεννόησης ΗΠΑ – Ιράν, το οποίο ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι θα υπογραφεί σύντομα, προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς διόδια και την παροχή ελάφρυνσης κυρώσεων προς την Τεχεράνη, υπό την προϋπόθεση της συμμόρφωσης, σύμφωνα με διπλωμάτη μίας εκ των χωρών-μεσολαβητών και Αμερικανό αξιωματούχο.
Το μνημόνιο θεωρείται κρίσιμο, καθώς θα παρατείνει την κατάπαυση του πυρός για 60 ημέρες — συμπεριλαμβανομένης της περιοχής του Λιβάνου — διάστημα κατά το οποίο θα διεξαχθούν συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Το κείμενο περιλαμβάνει πλαίσιο για τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης, ενώ οποιαδήποτε περαιτέρω ενέργεια θα εξαρτηθεί από μια δεύτερη, πιο λεπτομερή συμφωνία.
Διπλωμάτης από μία εκ των χωρών-μεσολαβητών ανέφερε ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει στο κείμενο της συμφωνίας», επισημαίνοντας ωστόσο πως απαιτείται ακόμη η τελική έγκριση. Μέχρι το βράδυ της Πέμπτης, η συμφωνία είχε εγκριθεί σε υψηλό επίπεδο στην ιρανική πλευρά, όχι όμως από τον Ανώτατο Ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, σύμφωνα με δύο πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι αναμένει τελετή υπογραφής μέσα στο Σαββατοκύριακο, ενώ εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών ανέφερε πως η Τεχεράνη «δεν έχει λάβει ακόμη οριστική απόφαση». Ο Λευκός Οίκος είχε εκτιμήσει και στο παρελθόν ότι η συμφωνία ήταν κοντά, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Αυτή τη φορά, ο διπλωμάτης εξέφρασε αισιοδοξία ότι το κείμενο θα διατηρηθεί.
Την Πέμπτη, τέσσερα αεροσκάφη C-17 της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ αναχώρησαν για την Ευρώπη, μεταφέροντας εξοπλισμό ενόψει πιθανής μετάβασης του αντιπροέδρου Βανς στη Γενεύη για την τελετή υπογραφής.
Παρασκηνιακές διαβουλεύσεις
Σύμφωνα με διπλωμάτες από δύο χώρες-μεσολαβητές και δύο Αμερικανούς αξιωματούχους, η προκαταρκτική συμφωνία επιτεύχθηκε το βράδυ της Τετάρτης, ύστερα από πολύωρες συνομιλίες μεταξύ του Καταριανού μεσολαβητή Αλί Αλ-Θαουαντί και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στην Τεχεράνη, ο Αλ-Θαουαντί επικοινώνησε τηλεφωνικά αρκετές φορές με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. Η ανακοίνωση του Τραμπ ότι η συμφωνία είχε οριστικοποιηθεί αιφνιδίασε τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος, σύμφωνα με αμερικανική πηγή, επιχείρησε να συγκεντρώσει πληροφορίες μέσω συμμάχων του κοντά στην αμερικανική κυβέρνηση.
Οι όροι του μνημονίου
Το μνημόνιο προβλέπει ότι το Ιράν θα δεσμευθεί να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και να επιλύσει το ζήτημα του εμπλουτισμένου ουρανίου. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Τραμπ συμφώνησε πως μία από τις επιλογές είναι η αραίωση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός της χώρας, υπό την επίβλεψη επιθεωρητών του ΟΗΕ.
Οποιαδήποτε ενέργεια στο πυρηνικό πρόγραμμα θα πραγματοποιηθεί μόνο εφόσον επιτευχθεί δεύτερη συμφωνία, κάτι αβέβαιο δεδομένων των δυσκολιών στις τρέχουσες διαπραγματεύσεις. Ο διπλωμάτης υποστήριξε ότι το μνημόνιο «περιλαμβάνει λεπτομέρειες για όλα τα πυρηνικά ζητήματα» και «ικανοποιεί όλες τις αμερικανικές απαιτήσεις».
Το κείμενο προβλέπει επίσης την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς διόδια και την επιστροφή της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού.
Κυρώσεις και παγωμένα κεφάλαια
Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει ότι μετά την επαναλειτουργία των στενών, το Ιράν θα λάβει προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, ώστε να μπορέσει να πουλήσει πετρέλαιο για 60 ημέρες, εξασφαλίζοντας πολύτιμα έσοδα. Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα αυξηθεί ανάλογα με τη συμμόρφωση της Τεχεράνης και την επίδειξη «καλής πίστης» στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ημερομηνία για την πλήρη άρση των κυρώσεων, καθώς αυτή θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή της συμφωνίας. Παραμένει ασαφές αν το κείμενο περιλαμβάνει λεπτομέρειες για τη διαχείριση των δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό.
Η Τεχεράνη επιμένει να λάβει άμεσα μέρος των χρημάτων με την υπογραφή της συμφωνίας, ενώ η Ουάσιγκτον προτείνει σταδιακή αποδέσμευση ανάλογα με τη συμμόρφωση. Πηγή εκτός κυβέρνησης εξέφρασε ανησυχία ότι το θέμα μπορεί να ρυθμιστεί με μυστική παράπλευρη συμφωνία, κάτι που Αμερικανός αξιωματούχος διέψευσε.
Οι ΗΠΑ, το Ιράν και το Κατάρ συζήτησαν πρόσφατα μηχανισμό που θα επιτρέπει στο Ιράν πρόσβαση σε μέρος των παγωμένων κεφαλαίων του στο Κατάρ για την αγορά ανθρωπιστικών αγαθών, σύμφωνα με αμερικανική πηγή και διπλωμάτη χώρας-μεσολαβητή.
Το επόμενο βήμα
Η συμφωνία, που διαμεσολαβήθηκε από το Κατάρ και το Πακιστάν, αναμένεται να ονομαστεί «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», εφόσον οι δύο πλευρές καταλήξουν στην τελική υπογραφή. «Εργαζόμαστε με τα μέρη για να ολοκληρώσουμε τις τελευταίες λεπτομέρειες και να ορίσουμε ημερομηνία για την τελετή», ανέφερε ο διπλωμάτης μίας εκ των χωρών-μεσολαβητών.
Πηγή: Αxios
