Υπάρχουν κτίρια που, ακόμη και όταν σιωπούν, εξακολουθούν να αφηγούνται ιστορίες. Το παλιό Εργοστάσιο Πορσελάνης της Νέας Μάκρης είναι ένα από αυτά. Κρυμμένο ανάμεσα στα πεύκα και τις γειτονιές που αναπτύχθηκαν γύρω του τις τελευταίες δεκαετίες, στέκει ακόμη εκεί, σαν ένας σιωπηλός μάρτυρας μιας εποχής κατά την οποία η Νέα Μάκρη δεν ήταν απλώς ένας παραθαλάσσιος οικισμός, αλλά ένας τόπος παραγωγής, δημιουργίας και βιομηχανικής ανάπτυξης.
Για τους νεότερους αποτελεί ίσως ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο με ξεθωριασμένους τοίχους και σπασμένα παράθυρα. Για τους παλαιότερους, όμως, είναι ένα κομμάτι της τοπικής ιστορίας. Ένας χώρος που έδωσε δουλειά σε δεκάδες οικογένειες, συνέβαλε στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής και συνέδεσε το όνομά του με μια περίοδο αισιοδοξίας και προόδου.
Ένα τολμηρό όραμα
Η ιστορία του εργοστασίου ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Η Ελλάδα προσπαθεί ακόμη να επουλώσει τις πληγές του πολέμου και του εμφυλίου. Οι υποδομές είναι περιορισμένες, η βιομηχανία βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο και η περιφέρεια αναζητά τρόπους ανάπτυξης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο επιχειρηματίας Χαρίτων Τριανταφυλλόπουλος αποφασίζει να δημιουργήσει στη Νέα Μάκρη μια σύγχρονη για τα δεδομένα της εποχής βιομηχανική μονάδα παραγωγής πορσελάνης. Η επιλογή της περιοχής μόνο τυχαία δεν ήταν. Υπήρχαν διαθέσιμες εκτάσεις, εύκολη πρόσβαση προς την Αθήνα και προοπτικές ανάπτυξης που λίγοι μπορούσαν τότε να διακρίνουν.
Το εργοστάσιο άρχισε να λειτουργεί το 1952 και σύντομα εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες βιομηχανικές μονάδες της Ανατολικής Αττικής.
Το «λευκό χρυσάφι» της εποχής
Η παραγωγή του εργοστασίου δεν αφορούσε τα γνωστά οικιακά είδη πορσελάνης που συναντά κανείς σε βιτρίνες και σερβίτσια. Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής αφορούσε βιομηχανικά προϊόντα, κυρίως μονωτήρες πορσελάνης για τα δίκτυα ηλεκτροδότησης.
Σε μια εποχή που η ηλεκτρική ενέργεια επεκτεινόταν σταδιακά σε όλη τη χώρα, τα προϊόντα αυτά ήταν απολύτως απαραίτητα. Οι πορσελάνινοι μονωτήρες τοποθετούνταν σε κολώνες και γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος, συμβάλλοντας στον εξηλεκτρισμό πόλεων και χωριών.
Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι ένα μικρό κομμάτι της Νέας Μάκρης ταξίδευε τότε σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.
Οι πρώτες ύλες έφταναν κυρίως από τη Μήλο, γνωστή για τα πλούσια κοιτάσματα καολίνη και άλλων ορυκτών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή πορσελάνης. Στις εγκαταστάσεις της Νέας Μάκρης γινόταν η επεξεργασία, η μορφοποίηση και το ψήσιμο των προϊόντων σε ειδικούς κλιβάνους υψηλών θερμοκρασιών.
Μια μικρή κοινωνία μέσα στο εργοστάσιο
Για περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια το εργοστάσιο αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους εργοδότες της περιοχής.
Δεκάδες κάτοικοι από τη Νέα Μάκρη, τον Μαραθώνα, το Γραμματικό και τους γύρω οικισμούς περνούσαν καθημερινά την πύλη του. Άλλοι εργάζονταν στην παραγωγή, άλλοι στη μεταφορά των υλικών, άλλοι στη συντήρηση των μηχανημάτων και στη διοίκηση.
Οι παλαιότεροι θυμούνται ακόμη τον χαρακτηριστικό ήχο των μηχανών, τη μεγάλη καμινάδα που ξεχώριζε από μακριά και τις βάρδιες που έδιναν ζωή στην περιοχή από το πρωί μέχρι το βράδυ.
Σε μια εποχή όπου οι επιλογές εργασίας ήταν περιορισμένες, η ύπαρξη μιας τέτοιας μονάδας σήμαινε σταθερό εισόδημα και ασφάλεια για πολλές οικογένειες. Γύρω από το εργοστάσιο αναπτύχθηκαν ανθρώπινες σχέσεις, φιλίες και ιστορίες που έμειναν ζωντανές πολύ μετά το κλείσιμό του.
Η σιωπή μετά την ακμή
Παρά τη δυναμική του πορεία, το εργοστάσιο δεν κατάφερε να αντέξει τις αλλαγές που έφερε η νέα εποχή.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 οι οικονομικές συνθήκες μεταβάλλονται, ο ανταγωνισμός αυξάνεται και η ελληνική βιομηχανία αρχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Το 1969 η λειτουργία του εργοστασίου σταματά οριστικά.
Οι μηχανές σβήνουν, οι εργαζόμενοι αποχωρούν και ένα σημαντικό κεφάλαιο της τοπικής ιστορίας φτάνει στο τέλος του.
Τα επόμενα χρόνια ο χρόνος αναλαμβάνει τον δικό του ρόλο. Οι τοίχοι φθείρονται, τα παράθυρα σπάνε και η φύση αρχίζει σιγά σιγά να διεκδικεί τον χώρο πίσω από τα συρματοπλέγματα.
Κι όμως, παρά την εγκατάλειψη, το κτίριο δεν χάνει ποτέ τη συμβολική του αξία.
Το μέλλον ενός ιστορικού τοπόσημου
Τα τελευταία χρόνια το παλιό Εργοστάσιο Πορσελάνης έχει επανέλθει στη δημόσια συζήτηση. Αρχιτέκτονες, φορείς και κάτοικοι έχουν επανειλημμένα επισημάνει την ιστορική και πολιτιστική σημασία του χώρου, υποστηρίζοντας ότι αξίζει να διασωθεί και να αποκτήσει μια νέα χρήση.
Η ιδέα της μετατροπής του σε πολυχώρο πολιτισμού, εκθέσεων και εκδηλώσεων έχει βρει πολλούς υποστηρικτές. Άλλωστε, σε ολόκληρη την Ευρώπη παλιά βιομηχανικά κτίρια έχουν μεταμορφωθεί σε ζωντανούς πυρήνες πολιτισμού, χωρίς να χάσουν τον ιστορικό τους χαρακτήρα.
Ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο στοίχημα για το μέλλον.
Να μη χαθεί ένα ακόμη κομμάτι της συλλογικής μνήμης. Να διατηρηθεί η ιστορία ενός χώρου που κάποτε έδωσε δουλειά, προοπτική και αισιοδοξία σε μια ολόκληρη περιοχή.
Γιατί το παλιό Εργοστάσιο Πορσελάνης της Νέας Μάκρης δεν είναι απλώς ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο. Είναι ένα κομμάτι της ταυτότητας του τόπου. Ένα βιομηχανικό μνημείο που εξακολουθεί να θυμίζει πως η ιστορία γράφεται όχι μόνο από μεγάλα γεγονότα, αλλά και από τους ανθρώπους που κάθε πρωί περνούσαν μια πύλη για να χτίσουν, με τα χέρια τους, το μέλλον.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
- Χτίστηκε: 1950-1953
- Έναρξη λειτουργίας: 1952
- Ιδρυτής: Χαρίτων Τριανταφυλλόπουλος
- Προϊόντα: Μονωτήρες πορσελάνης, πυρίμαχα υλικά
- Λειτουργία έως: 1969
- Έκταση: περίπου 39-40 στρέμματα
- Διατηρητέο μνημείο από το 1998
- Σχεδιαζόμενη χρήση: Πολυθεματικό Πολιτιστικό Κέντρο
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ;
Για περισσότερες από πέντε δεκαετίες το παλιό εργοστάσιο πορσελάνης παρέμενε κλειστό και εγκαταλελειμμένο, με τον χρόνο να αφήνει έντονα τα σημάδια του πάνω στο ιστορικό βιομηχανικό συγκρότημα της Νέας Μάκρης.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, έχουν ξεκινήσει διαδικασίες για την αξιοποίηση και την αποκατάστασή του. Ήδη από το 2021 παρουσιάστηκαν οι πρώτες προτάσεις μετατροπής του χώρου σε ένα σύγχρονο Πολυθεματικό Πολιτιστικό Κέντρο, με χώρους εκθέσεων, εκδηλώσεων, θεατρικών και μουσικών δράσεων, βιβλιοθήκη, εργαστήρια δημιουργίας και υπαίθριες πολιτιστικές χρήσεις.
Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, εκδόθηκε οικοδομική άδεια για την αποκατάσταση του διατηρητέου κτιρίου στα τέλη του 2022, ενώ το 2026 ανακοινώθηκε η εξασφάλιση χρηματοδότησης ύψους 10 εκατομμυρίων ευρώ μέσω του ΕΣΠΑ για την υλοποίηση του έργου.
Εάν τα σχέδια προχωρήσουν όπως έχουν παρουσιαστεί, το ιστορικό εργοστάσιο θα αποκτήσει ξανά ζωή, αυτή τη φορά όχι ως χώρος παραγωγής, αλλά ως ένας νέος πυρήνας πολιτισμού για τη Νέα Μάκρη και ολόκληρη την Ανατολική Αττική
Πηγή: Περιοδικό AktiNews
