Στη νέα του ταινία «Η Θάλασσα το Χειμώνα», ο Νίκος Κορνήλιος επιστρέφει με ένα έργο εσωτερικής έντασης και υπόγειας συγκίνησης, όπου η σιωπή αποκτά βάρος και οι ανθρώπινες σχέσεις επαναπροσδιορίζονται μακριά από βεβαιότητες. Η ιστορία της ταινίας ξετυλίγεται σε έναν τόπο βαθιά σημαδεμένο από την Ιστορία, το Λαύριο, με τη Μακρόνησο να δεσπόζει διακριτικά αλλά καθοριστικά στον ορίζοντα, λειτουργώντας ως ένα διαρκές υπενθυμιστικό της συλλογικής μνήμης.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, τρεις μοναχικοί χαρακτήρες κινούνται ανάμεσα στην ανάγκη για απομόνωση και τη βαθύτερη επιθυμία για σύνδεση. Η θάλασσα του χειμώνα, άλλοτε γαλήνια και άλλοτε σκληρή, γίνεται καθρέφτης της εσωτερικής τους κατάστασης, αποκαλύπτοντας όσα δεν λέγονται. Ο Κορνήλιος συνθέτει ένα κινηματογραφικό σύμπαν όπου ο χώρος δεν αποτελεί απλώς σκηνικό, αλλά ενεργό φορέα μνήμης και συναισθήματος.
Μετά την θερμή υποδοχή κατά την προβολή της τις προηγούμενες μέρες στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, η ταινία ανανεώνει το ραντεβού της με το κοινό από την Πέμπτη 30 Απριλίου και για μία εβδομάδα, στον ίδιο χώρο.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο σκηνοθέτης μιλά για τη γέννηση της ιστορίας, τη σημασία του τοπίου και τον τρόπο με τον οποίο οι ανθρώπινες σχέσεις διαμορφώνουν τη δική τους «γεωγραφία», πέρα από κανόνες και προσδοκίες.
-Οι ήρωες είναι και οι τρεις άνθρωποι που έχουν βιώσει τη μοναξιά αλλά εντός τους λαχταρούν τη συντροφικότητα. Πώς προέκυψε αυτή η ιστορία;
Ακριβώς, αυτή είναι η καταλυτική αντίφαση των καιρών μας: να είμαστε αυτόνομοι ζώντας μαζί με άλλους. Δύσκολο. Ανατρέπει όλα όσα έχουμε μάθει. Δοκιμάσαμε – δοκιμάζουμε – τη μοναχικότητα, το περίφημο «να τα έχεις καλά με τον εαυτό σου», σαν κάτι καλύτερο από την επιβεβλημένη κοινωνικά συνύπαρξη αλλά νιώθουμε ότι ούτε αυτό αρκεί. Έτσι, ξεκινώντας από την επιθυμία μιας «θαλασσινής ταινίας», οδηγήθηκα σ’ ένα τόπο δίπλα στη θάλασσα – το Λαύριο – τόσο φορτισμένο από Ιστορία που αισθάνθηκα την ανάγκη να τοποθετήσω εκεί τρεις μοναχικούς χαρακτήρες. Η μοναχικότητα τους είναι μια αντίδραση στο φορτίο της ιστορίας, μικρής και μεγάλης, προσωπικής και κοινωνικής. Μέσα τους λαχταρούν, όπως λέτε, μια συνύπαρξη που το περίγραμμά της όμως μεταβάλλεται συνεχώς γιατί δεν ορίζεται από τους κανόνες του παρελθόντος.
-Πώς λειτουργεί η ηρεμία ενός πιο φυσικού τοπίου για τις ανθρώπινες σχέσεις; Ερχονται πιο κοντά οι άνθρωποι όταν βρίσκονται μακριά από τον αστικό θόρυβο;
Όχι. Η φύση μπορεί να είναι βίαιη όσο και οι πόλεις. Αυτό που μας φέρνει κοντά είναι η αγάπη. Και η αγάπη φυτρώνει απρόβλεπτα. Μπορεί να φυτρώσει μέσα σ’ ένα χωράφι ή σ’ ένα θορυβώδη δρόμο στο κέντρο της πόλης. Στην ταινία, μέσα στις στοές των μεταλλείων, στο εργοστάσιο ηλεκτρισμού αλλά και καταμεσής στη θάλασσα. Οι «σχέσεις» δημιουργούν τον δικό τους χώρο, τη δική τους βοή ή ηρεμία, τη δική τους πρωτότυπη γεωγραφία.
-Η ταινία είναι γυρισμένη στο Λαύριο, με σιωπηλό αλλά ωστόσο διακριτό φόντο τη φορτισμένη για τη συλλογική μνήμη Μακρόνησο. Ήταν αυτό μια τυχαία επιλογή ή ενταγμένη συνειδητά στο σχεδιασμό των γυρισμάτων;
Όλη η περιοχή αποτέλεσε ένα μεγάλο κινηματογραφικό πλατό όπου οι χώροι συνομιλούν μεταξύ τους, αφηγούμενοι τη δική τους ιστορία. Για παράδειγμα, το αρχαίο θέατρο του Θορικού, τόπος ομορφιάς και πνευματικής ανάτασης, αντικρίζει και συνομιλεί με την Μακρόνησο, τόπο σπαραγμού και εξορίας. Η Μακρόνησος κλείνει την θάλασσα και τον ορίζοντα από άκρη σε άκρη. Αλλά ό,τι κλείνει τον ορίζοντα μπορεί να λειτουργήσει ως μια φαντασιακή προοπτική.
Έτσι, υποσυνείδητα ο τόπος επιδρά πάνω στους χαρακτήρες, τους ωθεί στην υπέρβαση. Στην ταινία, η υπαρξιακή διαδρομή της ηρωϊδας, της Ναντίν, προς στην αποκάλυψη της πιο σκληρής μνήμης, γίνεται σ’ αυτό το νησί. Το προσωπικό βίωμα συναντά και διαλέγεται με μια ακραία κοινωνική συνθήκη.
-Η θάλασσα λειτουργεί στην ταινία τόσο ως το φυσικό τοπίο που κυριαρχεί στην ιστορία όσο και συμβολικά. Παίζει κάποιο ιδιαίτερο ρόλο για σας; Και με ποιο τρόπο θεωρείτε ότι επηρεάζει τους ήρωες και την ιστορία τους;
Η θάλασσα το χειμώνα είναι ένας καθρέφτης. Μας επιστρέφει κάτι όμορφο και ταυτόχρονα μελαγχολικό, κάτι γαλήνιο και άγριο, ανάλογα με την ώρα, με το φως. Αποκαλύπτει τον ψυχισμό των χαρακτήρων καλύτερα από το λόγο, από συμβάσεις και αισθητικά στερεότυπα.
Η ταινία Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟ ΧΕΙΜΩΝΑ προβάλλεται ξανά στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, από την Πέμπτη 30 Απριλίου έως την Τετάρτη 6 Μαΐου.
