Το νεότερο ελληνικό κράτος, για διάφορους ιστορικούς λόγους που δεν είναι της παρούσης να αναφέρουμε, από της ιδρύσεώς του – πριν από περίπου 200 χρόνια – δεν γνώριζε αλλά ούτε και έχει μάθει ακόμα πως να είναι ανταγωνιστικό. Επί δύο περίπου αιώνες ασχολούμαστε με το πώς γράφεται η λέξη «ανταγωνιστικότητα», το “γω” με ωμέγα ή με όμικρον, βρήκαμε μεν ότι γράφεται με ωμέγα, αλλά, τελικά, βλέποντας το δέντρο χάσαμε το δάσος. Η διεθνής ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής κοινωνίας, μετρημένη με συγκεκριμένα κριτήρια, είναι πολύ χαμηλή.
Του Πλάτωνα Θωμά, MSc *
Το πρόβλημα είναι αλυσιδωτό. Είναι, δηλαδή, φαύλος κύκλος. Δεν είμαστε ανταγωνιστικοί γιατί δεν γνωρίζουμε πως να γίνουμε. Και δεν γνωρίζουμε πώς να γίνουμε, γιατί δεν έχουμε μάθει να προενεργούμε (pre-act) αλλά μόνο να αντιδρούμε (re-act). Αυτό συμβαίνει γιατί δεν έχουμε μάθει να προγραμματίζουμε.
Είτε είναι το κράτος είτε είναι οι Ελληνικές επιχειρήσεις, κατ’ ουσίαν δεν γνωρίζουν,και επομένως δεν εφαρμόζουν, αυτό που οι «κουτόφραγκοι» εφαρμόζουν εδώ και πάνω από έναν αιώνα, τον στρατηγικό σχεδιασμό. Για να προγραμματίσεις πρέπει να έχεις στόχους και για να έχεις στόχους, πρέπει να έχεις κάποιο όραμα. Τα γιουρούσια, τα «γιούργια» και το «αέρααα» είναι γεγονός ότι στο παρελθόν μας έδωσαν κάποιες νίκες, λόγω του ότι καταλαμβάναμε τον εχθρό «εξαπίνης».
Τα πράγματα, όμως, έχουν αλλάξει πολύ, ιδιαιτέρως τις τελευταίες δεκαετίες. Το γεγονός ότι χάσαμε ως χώρα ανεπιστρεπτί το τρένο της Βιομηχανικής Επανάστασης, είχε ως συνέπεια να μην μάθουμε να προγραμματίζουμε και να τα κάνουμε όλα την τελευταία στιγμή. Διότι περάσαμε κατευθείαν από το Ησιοδικό άροτρο, δηλαδή από την φεουδαρχία, στην τούρμπο-μετανεωτερικότητα πηδώντας, κυριολεκτικά, το στάδιο της βιομηχανικής Επανάστασης.
Είναι γεγονός ότι σε αυτό διαθέτουμε ταλέντο ως λαός, δηλαδή παρόλο που δεν προγραμματίζουμε, είμαστε πολύ αποτελεσματικοί αντιδρώντας την τελευταία στιγμή. Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με τους Ολυμπιακούς Αγώνες το 2004, όπου τα περισσότερα έργα έγιναν κυριολεκτικά στο «παρά πέντε», ενώ οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι έχουν μάθει να προγραμματίζουν, κόντεψαν να πάθουν εγκεφαλικό βλέποντας την ημερομηνία έναρξης των Ολυμπιακών να πλησιάζει και τα έργα να παραμένουν ανολοκλήρωτα. Τελικά, τα καταφέραμε καλά, αλλά δεν είναι του παρόντος να αναλύσουμε το πόσο τυχεροί μπορεί να είμασταν…
Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως οι περισσότεροι Έλληνες δεν προγραμματίζουν, όπως δεν είναι καθόλου τυχαίο πως η συντριπτική πλειοψηφία τον μικρομεσαίων επιχειρήσεων βαδίζουν χωρίς ένα υποτυπώδες επιχειρηματικό σχέδιο. Αυτό συμβαίνει επειδή στην χώρα μας δεν έχουμε την κουλτούρα του προγραμματισμού και του σχεδιασμού. Ούτε στην πρωτοβάθμια, ούτε στην δευτεροβάθμια αλλά ούτε και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μαθαίνουμε να προγραμματίζουμε και να κάνουμε πρόληψη. Βεβαίως, το πρόβλημα είναι γενικότερο και όχι μόνο θέμα εκπαίδευσης. Είναι θέμα κουλτούρας. Και η εκπαίδευση περιλαμβάνεται στην κουλτούρα.
Το γεγονός ότι δεν έχουμε ένα σταθερό και αποτελεσματικό εκπαιδευτικό σύστημα, οφείλεται στο ότι δεν έχουμε κουλτούρα εκπαίδευσης, και όχι το αντίθετο. Με άλλα λόγια, το ότι δεν έχουμε κουλτούρα εκπαίδευσης δεν οφείλεται στο ότι έχουμε αναποτελεσματικό εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά έχουμε ένα τέτοιο σύστημα επειδή δεν έχουμε κουλτούρα εκπαίδευσης.
Το “κάλλιον το προλαμβάνειν παρά το θεραπεύειν” του αρχαίου Έλληνα πατέρα της Ιατρικής Ιπποκράτη το χρησιμοποιούμε ελάχιστα, αν όχι καθόλου. Από το 1972 που ο καλός γεωγράφος του Αμερικανικού στρατού Edward Lorentz διατύπωσε την θεωρία του “φαινομένου της πεταλούδας”, σε συνάρτηση με την “θεωρία του Χάους και της Πολυπλοκότητας” που μελετά τη συμπεριφορά ορισμένων μη γραμμικών δυναμικών συστημάτων, που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις αρχικές συνθήκες, τα πράγματα έχουν αλλάξει πάρα πολύ.
Τα τελευταία χρόνια γινόμαστε μάρτυρες ξαφνικών και έντονων καιρικών φαινομένων τα οποία είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθούν με ακρίβεια και έγκαιρα. Ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός της χώρας μας είναι σχεδιασμένος να αντιδρά και όχι να προλαμβάνει. Τα καιρικά φαινόμενα είναι χαοτικά και δεν μπορούν να προβλεφθούν χρησιμοποιώντας κλασικά μοντέλα πρόβλεψης. Απαιτείται πρόληψη και όχι καταστολή γιατί τα συστήματα είναι τόσο δυναμικά που δεν προλαβαίνεις πλέον να αντιδράσεις.
Μελέτες που ανήκουν στο χώρο του Διεθνούς Μάρκετινγκ και της Πολιτισμικής Επικοινωνίας κατατάσσουν τους Έλληνες στους λαούς “κουλτούρας υψηλού πλαισίου”, μαζί με τους Άραβες, τους Τούρκους και άλλους λαούς της Εγγύς και Άπω Ανατολής. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των λαών είναι ότι δεν έχουν καλή “αίσθηση του χρόνου”. Είναι, με απλά λόγια, “άχρονοι”, σε ένα βαθμό, ενώ ο προσωπικός λόγος και η -όχι αγοραία- τιμή παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στις συμφωνίες και στις διαπραγματεύσεις.
Σε αντίθεση, οι Ελβετοί, οι Βορειοκεντροευρωπαίοι και οι Αμερικάνοι είναι πολύ ευαίσθητοι στο θέμα του χρόνου, γιατί πιστεύουν ότι “ο χρόνος είναι χρήμα”. Από το “χρόνου φείδου”, λοιπόν, των αρχαίων ελλήνων, μετεξελιχθήκαμε σε έναν λαό που δεν τα πάει πολύ καλά με την διάθεση του χρόνου και με τον προγραμματισμό. Αυτός είναι ο λόγος που στους λαούς “κουλτούρας υψηλού πλαισίου”, όπως ο έλληνικός, οι διαπραγματεύσεις διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα (βλέπε Κυπριακό, Μακεδονικό, κτλ) και η όλη διαδικασία διεκπεραίωσης ενός μεγάλου τεχνικού έργου πανεθνικής εμβέλειας, από την λήψη της πολιτικής απόφασης μέχρι την ολοκλήρωσή του, μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες (Αχελώος, εθνικές οδοί, κτλ).
Η καταστροφή της οδού Νταού στην είσοδο της Καλλιτεχνούπολης ήταν προδιαγεγραμμένη, αφού η κλιματική αλλαγή κατέστησε το τεχνικό έργο που σχεδιάστηκε πριν από δεκαετίες “εκτός τόπου και χρόνου” και, τελικά, άχρηστο. Ήταν μεγάλη η τύχη που δεν θρηνήσαμε θύματα. Ελπίζω η γνωστή ελληνική γραφειοκρατία και η καθυστέρηση στην εύρεση άμεσης ασφαλούς λύσης να μην γίνει αφορμή να συμβούν παρατράγουδα κατά τη διάρκεια της θερινής περιόδου, ως αποτέλεσμα της καθυστερημένης αντίδρασης από τον κρατικό μηχανισμό για την επίλυση του όχι εύκολου έργου της άμεσης και ασφαλούς πρόσβασης του οικισμού της Καλλιτεχνούπολης στην λεωφόρο Μαραθώνος, όχι από δρόμους που ήταν σχεδιασμένοι για άλογα και οι οποίοι, σε συνθήκες πανικού θα αποτελέσουν θανατηφόρες παγίδες για τους κατοίκους σε περίπτωση πυρκαγιάς, όπως ακριβώς συνέβη στο Μάτι τον Ιούλιο του 2018.
Όπως, όμως, λέει το τραγούδι των αδελφών Κατσιμίχα “ο κόσμος δεν αλλάζει με κουβέντες, δεν άλλαξε ποτέ με προσευχές”…
- Ο Πλάτων Θωμάς είναι Οικονομολόγος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων σε εμπορικά θέματα, Πιστοποιημένος Εκπαιδευτής και Συγγραφέας και Πρόεδρος του Ο.Σ.Κ.Ε
