Μια φορά κι έναν καιρό, βαθιά στην καρδιά του μυθικού δάσους του Σέργουντ, υψωνόταν ένας αληθινός γίγαντας της φύσης. Για περισσότερα από χίλια χρόνια, η Μεγάλη Βελανιδιά (Major Oak) στεκόταν εκεί ως ο σιωπηλός φύλακας των πιο όμορφων μυστικών της Αγγλίας.
Ο θρύλος λέει πως στα δικά της φυλλώματα και στον τεράστιο, κούφιο κορμό της έβρισκε καταφύγιο ο Ρομπέν των Δασών με τους πιστούς του συντρόφους, σχεδιάζοντας πώς θα κλέψουν τους πλούσιους για να τα δώσουν στους φτωχούς, ξεφεύγοντας από τα μάτια του Σερίφη του Νότιγχαμ.
Κάτω από τη σκιά της, ο Ρομπέν και η Μέιντ Μάριαν αντάλλαξαν όρκους αιώνιας αγάπης. Όμως, ακόμα και τα παραμύθια έχουν ένα τέλος.
Φέτος την άνοιξη, για πρώτη φορά στα 1.200 χρόνια ιστορίας του, ο μυθικός γίγαντας δεν έβγαλε ούτε ένα πράσινο φύλλο. Οι επιστήμονες της Βασιλικής Εταιρείας για την Προστασία των Πτηνών (RSPB) -της φιλανθρωπικής οργάνωσης που διαχειρίζεται το δάσος- πιστεύουν ότι η Μεγάλη Βελανιδιά πέθανε.
Η αιτία θανάτου
Αν και είναι δύσκολο να βρεθεί η ακριβής αιτία που το δέντρο ξεράθηκε, η RSPB εξήγησε ότι τη μεγαλύτερη ζημιά την έκανε ένας συνδυασμός πραγμάτων.
Από τη μία πλευρά οι τεράστιες στρατιές των τουριστών που το επισκέπτονταν καθημερινά και από την άλλη, οι παλιότερες προσπάθειες που γίνονταν για να στηριχτεί ο κορμός του, οι οποίες, αν και ξεκίνησαν με καλή πρόθεση, τελικά το επιβάρυναν.
Η οργάνωση συμπλήρωσε ότι η κλιματική αλλαγή, με τους πρόσφατους καύσωνες και τις ξηρασίες, έδωσε το τελειωτικό χτύπημα σε ένα δέντρο που ήδη πάλευε με το βάρος της ηλικίας του.
Η Μεγάλη Βελανιδιά θα παραμείνει στη θέση της στο δάσος του Σέργουντ ως βιότοπος για την άγρια ζωή και ως «φυσικό μνημείο» για τους επισκέπτες. Παράλληλα δενδρύλλια έχουν ήδη φυτευτεί σε όλο τον κόσμο.
Ο θρύλος και το όνομα
Ο θρύλος λέει ότι ο παράνομος Ρομπέν των Δασών χρησιμοποιούσε τον κούφιο κορμό του δέντρου, ο οποίος στην πραγματικότητα δημιουργήθηκε από μύκητες, ως κρησφύγετο.
Η βελανιδιά είχε πολλά ονόματα στο παρελθόν, αλλά το «Major» επικράτησε αφότου το δέντρο αναφέρθηκε σε ένα βιβλίο το 1790 από τον Ταγματάρχη Χέιμαν Ρουκ, έναν πρώην στρατιώτη του βρετανικού στρατού που έζησε στο Μάνσφιλντ Γούντχαους, λίγα μίλια μακριά από το δάσος, μετά την αποστρατεία του. Σύμφωνα με το BCC, που επικαλείται την RSPB, το βιβλίο αυτό πυροδότησε τα πρώτα κύματα τουρισμού προς το δάσος και το παγκοσμίως φημισμένο δέντρο.
Η σπουδαία ηθοποιός Ντέιμ Τζούντι Ντεντς, γνωστή για τη βαθιά της αγάπη προς τα αιωνόβια δέντρα, αποχαιρέτησε με τον δικό της τρόπο τη Μεγάλη Βελανιδιά.
Ως προστάτιδα και πρέσβειρα του περιβαλλοντικού οργανισμού Woodland Trust, δήλωσε συγκινημένη: «Η Μεγάλη Βελανιδιά αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αμέτρητες ιστορίες, ποιήματα, πίνακες ζωγραφικής και ανθρώπους για περισσότερα από 1.000 χρόνια, ενώ η ίδια έσφυζε από ζωή και πρόσφερε σπίτι σε μια τεράστια ποικιλία άγριας ζωής.
Ήμουν αρκετά τυχερή ώστε να φυτέψω πρόσφατα στον κήπο μου ένα δενδρύλλιο βελανιδιάς από το δάσος του Σέργουντ, μαζί με τον διευθύνοντα σύμβουλο του Woodland Trust, Ντάρεν Μούρκροφτ. Έχει μια ξεχωριστή θέση δίπλα στο βλαστάρι από το δέντρο Sycamore Gap. Ελπίζω ότι όποιος έχει εμπνευστεί από τη Μεγάλη Βελανιδιά ή κάποιο άλλο αρχαίο δέντρο, θα ζητήσει να βελτιωθεί η νομική προστασία για αυτά τα εμβληματικά και ζωτικής σημασίας στοιχεία του εθνικού μας τοπίου».
Η μάχη για τη σωτηρία της
Αν και οι ιστορίες γύρω από το αρχαίο δέντρο προσέλκυαν τους επισκέπτες, τα ιδιαίτερα μακριά κλαδιά του, το απλωμένο του φύλλωμα και ο κούφιος κορμός του, με περίμετρο περίπου 11 μέτρων, το καθιστούσαν ένα εμβληματικό ορόσημο στο Νότιγχαμσιρ.
Κάποτε, οι επισκέπτες μπορούσαν να σκαρφαλώσουν μέσα στον κούφιο κορμό της βελανιδιάς, αλλά από τη δεκαετία του 1970, όταν τοποθετήθηκε ένας φράχτης γύρω από το δέντρο, θαύμαζαν πλέον από απόσταση. Οι πρώτες προσπάθειες διατήρησης και προστασίας περιλάμβαναν υποστυλώματα για μερικά από τα μεγαλύτερα κλαδιά του, και παρόλο που είχαν σκοπό να βοηθήσουν τη βελανιδιά, είναι πιθανό να συνέβαλαν στο τέλος της, πρόσθεσε η RSPB.
Τα τελευταία χρόνια, είχε παρατηρηθεί μια «αισθητή μείωση» στην ποιότητα και την ποσότητα των φύλλων της. Οι πρόσφατες εργασίες συντήρησης είχαν επικεντρωθεί στο έδαφος κάτω από το δέντρο, το οποίο είχε ποδοπατηθεί από τα βήματα των πολλών επισκεπτών του. Η οργάνωση εξήγησε ότι αυτή η συμπίεση δυσκόλευε το νερό της βροχής να διεισδύσει στο έδαφος και το ριζικό σύστημα του δέντρου να απορροφήσει το οξυγόνο και τα θρεπτικά συστατικά που χρειαζόταν.
Σπουδαίο μάθημα για το μέλλον
Ο Εντ Πάιν, ανώτερος σύμβουλος διατήρησης του Woodland Trust, δήλωσε ότι πρόκειται για «ένα από τα σημαντικότερα δέντρα της χώρας».
«Το να βλέπεις την απώλεια ενός τέτοιου δέντρου είναι πάντα απίστευτα τραγικό», δήλωσε στο BBC. «Η Μεγάλη Βελανιδιά είναι ίσως το πιο διάσημο αρχαίο δέντρο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μάθαμε τόσα πολλά από τη δουλειά που κάναμε, που θα μπορούσαμε να τα εφαρμόσουμε και σε άλλα δέντρα σε όλη τη χώρα».
Πρόσθεσε ότι, αν δεν υπήρχαν προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή και τα 200 χρόνια τουριστικών επισκέψεων που συμπίεσαν το έδαφος γύρω του, το δέντρο θα μπορούσε να είχε ζήσει για εκατοντάδες χρόνια ακόμα, καθώς τα δέντρα «δεν πεθαίνουν από γηρατειά». Όπως είπε το δέντρο δεν θα εξαφανιστεί αμέσως. Καθώς θα αποσυντίθεται κατά τις επόμενες δεκαετίες, θα προσφέρει στέγη σε πολλά ζώα και φυτά.
Η Χλόη Ράιντερ, διευθύντρια λειτουργίας του κτήματος της RSPB στο δάσος του Σέργουντ, δήλωσε ότι η αιτία του θανάτου του δέντρου ήταν «περίπλοκη», αλλά συμφώνησε ότι ο τουρισμός έπαιξε ρόλο λόγω της συμπίεσης του εδάφους.
Ανέφερε ότι το προσωπικό έκανε «ό,τι μπορούσε» από τότε που ανέλαβε την τοποθεσία για να το κρατήσει ζωντανό. «Είναι τόσο μεγάλης σημασίας για το δάσος του Σέργουντ. Τώρα ξέρουμε ότι αυτό έγινε πολύ αργά, ακριβώς στα τελικά στάδια της ζωής του. Αλλά δεν μπορούσε να γίνει τίποτα περισσότερο, εκτός αν ανακάλυπτες μια μηχανή του χρόνου, πραγματικά» πρόσθεσε.
Ο Σάιμον Πάρφεϊ, ειδικός στις δοκιμές μικροβιολογίας εδάφους -ο οποίος συμμετείχε στην ομάδα ειδικών που φρόντιζε το δέντρο από το 2021- δήλωσε ότι το έδαφος γύρω από τη βελανιδιά βρισκόταν «υπό πολύ μεγαλύτερη πίεση από ό,τι είχε αρχικά συνειδητοποιήσει κανείς».
«Ενώ η ομάδα της Μεγάλης Βελανιδιάς εργάστηκε ακούραστα για να αναζωογονήσει το περιβάλλον γύρω από αυτό το εμβληματικό δέντρο —και είδε ενθαρρυντικά σημάδια ζωής σε ορισμένες περιοχές— η ζημιά, όπως φαίνεται τώρα, ήταν ήδη πολύ βαθιά ριζωμένη για να αναστραφεί πλήρως», είπε. Ο Πάρφεϊ κατέληξε ότι τα μαθήματα που πήραν από τη Μεγάλη Βελανιδιά θα βοηθήσουν στη φροντίδα άλλων αρχαίων δέντρων σε όλη τη Βρετανία».
tovima.gr
